Home Opinie Vakantieboodschap: De Armeense kwestie gaat iedere moslim aan!

Vakantieboodschap: De Armeense kwestie gaat iedere moslim aan!

O nee, niet weer zo’n artikel over dat gedoe met die Armenen! Ik weet het. Zelf ben ik de artikelen ook zat. 2015 is namelijk al zo’n zeven maanden aan de gang en het eerste deel van dit jaar stond al in het teken van een van de meest vurige discussies van onze tijd, die over de vraag: wat gebeurde er in 1915? Het was interessant doch triest te zien dat die discussie zo breed werd gedragen. Ineens had iedereen een mening. Politici, journalisten, gewone burgers, we hadden er binnen no time tientallen ‘experts’ bij die hun kans grepen om iets te mogen zeggen, al was het inhoudelijk allemaal hetzelfde. Ik heb mensen zichzelf met hun ‘supermegaveelbewijs’ – hooguit een boek – voor schut zien zetten, aan beide zijden overigens, en weer klonk de roep om erkenning- en zelfs om een verbod op ontkenning (!) van een “genocide” op de Armenen. Iedereen was van de partij: de Paus, de EU, ironisch genoeg iedereen behalve professionele historici die als ‘heren’ met elkaar om tafel gingen om de zaak te bespreken.
Ook ikzelf had uiteraard een standpunt. Deze laat ik hier echter – net als ik toen deed – voor wat het is. Op basis van mijn bevindingen van begin 2015 heb ik namelijk een veel belangrijkere boodschap. Het punt dat ik in dit artikel wil maken is zelfs zo belangrijk dat ik ermee wilde wachten tot mid-2015, wanneer de discussie een beetje zou zijn overgewaaid. Het zou namelijk zonde zijn geweest deze stilletjes te laten verdwijnen tussen de tientallen artikelen die toen toch niet meer werden gelezen.

Wat me opviel…
Er was veel gedoe, maar toch was alle ophef niet echt choquerend. Ik kon er in ieder geval mee leven. Waar ik wel moeite mee had was dat de moslimgemeenschap als geheel zich afzijdig hield van de discussie en dat dit werd gezien als een zaak die slechts de Turken aan ging. ‘Een kwestie van verdedigen van nationale trots’, iets waar ‘niet-Turken’ niets mee te maken zouden hebben. En daar waar ineens iedereen, Armeen of niet, solidariteit betuigde jegens hun ‘christenbroeders’ – of misschien beter gezegd ‘niet-moslim-broeders’ – waren de Turken de lonely warriors die koste wat het kost een geschiedenis verdedigden, niet slechts die van hun, maar die van ons allemaal.
De afgelopen eeuw zijn veel intellectuelen namelijk fanatiek aan de slag gegaan met het breken van een islamitisch eenheidsgevoel. En omdat het wel erg riskant bleek alles in te zetten op het neerhalen van zo’n sterk beschermde religie, koos men voor een effectievere weg: het rommelen met dat wat de gemeenschappelijke geest van de moslims bevorderde, hun geschiedenis. En de manier waarop de Nederlandse moslimgemeenschap reageerde op de discussie begin dit jaar bevestigde weer eens dat dit aardig is gelukt.

Ons beeld van ‘t verleden
Eurocentrische geschiedschrijving heeft veel negatieve effecten gehad op het zelfbeeld van moslims. Haar karaktereigenschappen zijn doorgedrongen in onderwijscurricula over de hele wereld, ook in veel moslimlanden. De details hierover zijn wellicht goed voor een ander artikel. Een gevolg hiervan is dat er niet alleen voor moslims is bepaald wat ‘goed’ of ‘fout’ is, maar vooral wat relevant is en wat niet. En jammer genoeg zijn ook veel moslimhistorici en predikers hierin meegegaan zonder dit echt door te hebben. We zien namelijk dat een gemiddelde lezing over ‘islamitische geschiedenis’ slechts fragmentarisch gaat over enkele – vaak wetenschappelijke of militaire – prestaties, veelal in de vorm van opsommingen of heldendichten. Er is soms zelfs enig minderwaardigheidscomplex te bespeuren. Ironisch is daarbij dat veel van deze onderwerpen nu ook gewoon in Westerse boeken worden behandeld, vaak zelfs al in het voortgezet onderwijs. Niemand is namelijk meer bang te vertellen hoe hoogontwikkeld Andalusië en Bagdad waren en dat Saladin best nobel was. Dit is dus niets nieuws. Maar is dit voldoende om duizendvierhonderd jaar grootsheid te dekken? We zouden moeten inzien dat we worden afgeleid van een veel grotere wetenschap die niet in de vorm van mooie lezingen te behandelen is maar waarover structureel en professioneel moet worden gelezen en onderwezen!

Focus je ook hier eens op…
Ook wij Nederlandse moslims zijn hierin meegegaan. We zijn grote delen van ons gemeenschappelijke verleden vergeten en dat wat we nog weten wordt alles behalve goed bestudeerd. De discussie begin dit jaar legde daarom de vinger precies op de zere plek. Want er is geen twijfel over mogelijk dat er in de Eurocentrische historiografie alles aan is gedaan om de afgelopen zeshonderd jaar van onze geschiedenis te negeren(!), en daar waar dat niet kon deze zoveel mogelijk te lasteren. Dit tijdperk onder leiding van de Ottomanen bevatte misschien wel onze meest geweldige gemeenschappelijke prestaties. Onze prestaties ja, want wat je ook is wijs gemaakt, dit was geen Turks rijk. Het was een rijk van moslims dat de islamitische wereld weer verenigde na jaren van versplintering. Dit was het rijk waarin de moslimidentiteit het belangrijkst was. En dit was het rijk dat tot op de dag van vandaag een doorn in het oog is van het modern imperialisme. En net zo begrijpelijk als het is dat de Eurocentrische historiografie er alles aan deed en doet dit rijk te negeren en te vergeten, zo verbazingwekkend is het dat de moslimhistoriografie dit tijdperk – als het al wordt behandeld – slechts in het ‘laatste stukje van het boek’ vermeldt. En zo verdwijnt de interesse voor zeshonderd jaar wereldrijk als voetnoot in onze geschiedenisboeken, al zou het verplichte kost moeten zijn voor iedere hedendaagse moslim. En dit is waarom bij een aanval op onze gemeenschappelijke geschiedenis we niet alleen geen flauw idee hebben waar het over gaat, maar we ons niet eens geroepen voelen deze te verdedigen.

Tot slot!
Nog veel heb ik hierover te schrijven maar om de vakantiesfeer er in te houden blijft het bij een kort en luchtig pleidooi: Ik wil iedere moslim aansporen deze vakantie de boeken in te duiken. Zie lezen eens als ontspanning. Lees over onze gezamenlijke geschiedenis, over het nalatenschap van zij die voor ons kwamen. Lees over hun gemeenschappelijke prestaties zodat we ons ook vandaag ‘net als toen’ kunnen verenigen. Lees zodat het niet meer anderen zijn die jou wijsmaken hoe ‘slecht’ eerdere moslims zouden zijn geweest. Lees zodat je zelf kunt bepalen wat je een honderdjarige-herdenking waard vindt. Lees bijvoorbeeld over de duizenden Indiase soldaten die zo’n honderd jaar geleden weigerden in het Britse leger tegen hun geloofsgenoten te vechten en liever kozen voor een eervolle dood. Lees over hoe moslims zich honderd jaar geleden verenigden en zo een geallieerdenleger van Australië, Brits-Indië, Newfoundland, Nieuw-Zeeland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk op zo’n schaal versloegen dat deze gebeurtenis tot op de dag van vandaag in Australië jaarlijks wordt herdacht as nationale ramp. Lees hoe gewone moslimburgers te paard bijna honderd jaar geleden in grote delen van Noord-Afrika moderne imperiale machten de les lazen. Lees, en zie hoe het verenigen op een gezamenlijk verleden moslims de weg wees naar succes. Want net als je auto deze vakantie drie achteruitkijkspiegels nodig heeft om ongehinderd Marokko of Turkije te bereiken, zo hebben ook wij om vooruit te komen het terugkijken naar ons verleden harder nodig dan ooit te voren.