Home Opinie Hoe democratie te democratiseren: over het falen van democratie

Hoe democratie te democratiseren: over het falen van democratie

DELEN
Illustratie: Jan De Loore (Kitchhock) / "Against Elections" - YouTube.

We zijn boos, bang, ontevreden en voelen ons machteloos. We zijn boos op elkaar, op onze politici en op de media. We maken gebruik van sociale media om onze mening, woede en angsten te ventileren. Uren brengen we erop door, verzenden de ene tweet na de andere, mengen ons in heftige discussies, waarin we soms de ander de pan uit vegen en soms het onderspit delven, al voelt dat meestal niet zo, want het eigen gelijk is een hardnekkig iets. We willen gehoord worden, we willen geïnformeerd worden, we willen dat onze mening telt. Maar hoe hard we ook onze mening uitschreeuwen, zelden hebben we het gevoel er daadwerkelijk iets mee bereikt te hebben. Frustratie volgt. We wantrouwen elkaar, we zien onze politici als een soort schurken, en de mainstream media bekritiseren we vaak onder de hashtag #lügenpresse.

Nooit tevoren had de burger zoveel middelen en technologie tot zijn beschikking, om zijn stem te laten horen. Hoe kan het dan dat we ons niet gehoord voelen? We leven toch in het vrije westen, in een democratie? We mogen eens in de 4 jaar stemmen en eens in de zoveel tijd worden we uitgenodigd om deel te nemen aan een referendum. Maar is onze huidige vorm van westerse democratie nog wel zaligmakend?

Er is iets vreemds aan de hand met democratie: iedereen lijkt ernaar te verlangen, maar niemand gelooft er nog in.

Schrijver en cultuurhistoricus David Van Reybrouck zei dat onze westerse vorm van democratie op het punt staat te crashen. De democratie van de eenentwintigste eeuw is er een waarin populisten vrij spel hebben om zoveel mogelijk angst te zaaien en mensen tegen elkaar op te zetten. De politiek wordt als nooit te voren gewantrouwd, partijbelang en het winnen van de volgende verkiezingen staan meestal voorop, in plaats van het algemeen belang en de lange termijn. En wij, het volk, mogen eens in de vier jaar stemmen, om vervolgens verloochend te worden door onze gekozen volksvertegenwoordigers. Zucht…het is nu wachten tot de volgende verkiezingen, niets aan te doen. Of toch wel? Voor mij voelt het hebben van stemrecht in ieder geval niet als een volwaardige democratie. Referenda evenmin. Daarmee loop je het risico dat het volk ongeïnformeerd, misleid of ronduit geïndoctrineerd naar het stemhokje rent en daar zijn onderbuik leegt. Ik vind dat wij naast verkiezingen en referenda terug moeten grijpen naar een oude vergeten remedie: de loting.

De democratie moet ge-update worden, voordat het te laat is, want ik ben boos, jij bent boos, iedereen is boos. David van Reybrouck heeft zijn boek die drie jaar geleden verscheen met de titel: ‘Tegen verkiezingen’ moeten wijzigen na de zomer van 2016, omdat hij vindt dat dit het ergste jaar voor de democratie is sinds 1933. ‘Er zijn systeemproblemen in de onze democratie en vroeg of laat zal het crashen. De verkiezingen in onze democratie zijn een soort oude software,’ zei hij in de DWDD.

In zijn boek pleit hij voor een oud democratisch principe dat vooral in het klassieke Athene werd gehanteerd: de loting, dé manier om burgers meer te betrekken bij politieke besluitvorming. Vasthouden aan alleen eens in de 4 jaar verkiezingen als enige democratievorm is de belangrijkste oorzaak van de crisis in de democratie, stelt hij in zijn boek. Ook legt hij uit waarom referenda vaak niet werken of zelfs ten nadele van de burger zelf uitvallen.

LOTING VERSUS REFERENDUM

Bij een referendum wordt er een vraag met betrekking tot wetgeving voorgelegd aan de kiesgerechtigden, door een bepaalde overheid, al dan niet in opdracht van de bevolking.

Democratischer kan niet, zou je nu kunnen denken. Ja, natuurlijk is het goed dat burgers aan het woord komen, maar is de burger wel echt aan het woord hier? Hoe is de burger geïnformeerd? Wat drijft de burger tot het maken van zijn keuze voor een voor of tegen, een ja of nee? Weet de burger wel wat de consequenties van zijn stem kunnen zijn, en kan hij die consequenties dragen? En is iedere burger wel capabel of intelligent genoeg om een weloverwogen keuze te maken? Wanneer je Brexit als voorbeeld neemt, waarin miljoenen mensen binnen 24 uur na de uitslag van het referendum al spijt hadden van hun keuze, zich beklaagden, waarin de volgende dag volop de volgende vraag werd gegoogled: ‘What is the EU?’, dan rijst bij mij de vraag: hoe capabel waren deze mensen om een weloverwogen stem uit te brengen? Hiermee wil ik niet zeggen dat de minder capabelen onder ons geen weloverwogen stem kunnen uitbrengen, ze hebben alleen meer tijd en de juiste informatie nodig. En vooral geen gekleurde beïnvloeding door het JA- en NEE-kamp, maar gedegen en objectieve informatie. Bij een referendum, schort het hier vaak aan. Het probleem bij een referendum is dat mensen niet hebben MOETEN nadenken voordat ze hun stem uitbrachten. Iedereen kan stemmen, ook al weet je niet eens waar Oekraïne ligt, hoe je het woord Oekraïne, in de volksmond ‘Oekrainië’, uitspreekt, ook al weet je niet wat de EU is. In het huidige klimaat zijn referenda slechts handige tools voor populisten.

LOTING: Een goed alternatief

Wanneer het volk geraadpleegd moet worden over een bepaald onderwerp of het volk zelf een onderwerp wil aankaarten, loot je 1000 willekeurige burgers uit de bevolking en geeft ze een half jaar de tijd om met elkaar te praten, om experts en politici uit te nodigen die ze willen horen over het onderwerp. Dan kom je weer op hetzelfde probleem als bij referenda: niet iedereen is even intelligent of capabel. Maar in tegenstelling tot meningsvorming bij referenda, krijgt de burger meer tijd, ruimte en informatie, zodat iedereen een weloverwogen keuze kan maken.

Je zou zelfs kunnen stellen dat de gelote burgers competentere keuzes kunnen maken dan gekozen politici, zij hoeven namelijk geen rekening te houden tijdens hun besluitvorming met de vraag: hoe win ik de volgende verkiezingen? Bij politici schiet nog weleens het algemeen belang en de lange termijn effecten van hun besluiten er nog wel eens bij in om die reden;

Het grootste verschil met referenda is dat burgers nu hebben MOETEN nadenken, voordat ze hun stem uitbrengen.

TEXAS EXPERIMENT


Een goed voorbeeld van democratie door middel van loting is het ‘Texas experiment’ van de Amerikaanse hoogleraar James S. Fishkin. Hij hield eerst een opiniepeiling onder de Texaanse bevolking en stelde ze de volgende vraag: ‘Bent u bereid meer te betalen voor schone energie?’ Daarop antwoordde 50 % van de bevolking JA. Deze uitkomst kun je opvatten als de stem van mensen die niet hebben MOETEN nadenken. Op zich al een vrij hoog percentage JA stemmers voor Texas.

Nu wilde Fishkin kijken, wat het stemgedrag van de Texanen zou zijn, wanneer de burgers gedwongen zouden worden WEL na te denken. Hij nodigde een paar honderd Texanen een weekendje uit om te praten over de vraag: ‘Bent u bereid meer te betalen voor schone energie?’ De burgers praatten met elkaar, met experts en politici en aan het eind van het weekend was het percentage JA stemmers gestegen naar 84%. Een jaar later werd de mensen dezelfde vraag gesteld, en ze wilden nog altijd massaal meer betalen voor schone energie. Deze resultaten, die na een jaar nog standhielden, kunnen vaak niet met referenda of door politieke partijen behaald worden.

‘Een geïnformeerde steekproef van een samenleving, kan betere beslissingen nemen, dan de samenleving als geheel die ongeïnformeerd is… We doen al 3000 jaar aan democratie en we doen de laatste 200 jaar aan verkiezingen en het gaat niet goed, we moeten er voor zorgen dat stemrecht wordt verbreed tot spreekrecht. Dat is de grote uitdaging van de democratie van de komende tijd…’ zei David van Reybrouck bij DWDD.

WIJ, HET VOLK, KUNNEN HET OOK ZELF


Waarom genoegen nemen met slechts eens in de vier jaar stemmen en referenda? Ik hoop dat het pleidooi van Reybrouck voor de toevoeging van loting aan onze democratie ons en de politiek wakker schudt. De verkiezingen komen er aan. U mag weer bijna, maar hoe goed weet u waarom u op een bepaalde politieke partij stemt en heeft u er vertrouwen in? Wij, het volk kunnen het ook zelf. Maar dat is mijn bescheiden mening.