Home Opinie Het is nagenoeg onmogelijk om te sjoemelen bij verkiezingen en referenda in...

Het is nagenoeg onmogelijk om te sjoemelen bij verkiezingen en referenda in Turkije

DELEN

De volksstemming in Turkije is voorbij, maar de discussie of het wel eerlijk is verlopen niet. Kemal Kılıçdaroğlu, leider van grootste oppositie partij in Turkije, de Republikeinse Volkspartij (CHP), gaf al in de eerste uren na de uitslag van het referendum aan dat de YSK (de Hogere Kiesraad voor Stemmingen) haar eigen regels met de voeten heeft getreden. Volgens de CHP-leider heeft de YSK  ‘ongeldige’ stemmen geldig verklaard en daarmee de uitslag sterk beïnvloed. De CHP gaat in beroep om haar gelijk te halen.

Ik heb namens DutchTurks twee mensen geïnterviewd die tijdens het referendum een belangrijke taak vervulden. Tulay (vrouw 52) en Aykut (man 58). Tulay zat namens de Republikeinse Volkspartij (CHP) in de kiesraad. Tulay doet dit al jaren. Zij is niet lid van de partij maar doet dit omdat er een vergoeding tegenover staat. Leden van de kiesraden krijgen allen een vergoeding van hun partij. Aykut was tijdens het referendum waarnemer/toezichthouder. Hij is twee dagen vooraf aan het referendum benaderd. Waarnemers krijgen geen vergoeding. Elk partij mag één waarnemer sturen. Het is geen verplichting. Aykut zegt dat hij namens de regerende AK-partij als waarnemer aanwezig was maar heeft verder geen lidmaatschap bij de partij. Hij zegt dat hij als enige waarnemer aanwezig was. Waarnemers van andere partijen waren afwezig.

Ik vraag aan Aykut en Tulay om in het kort uit te leggen hoe een dag van de volkstemming verloopt en met welke taken de aanwezigen zijn belast. Aykut en Tulay leggen het gedetailleerd uit.

DE BEZETTING

De partijen die een zetel in het parlement hebben, te weten AKP, CHP, MHP en de HDP, sturen elk een lid naar de kiesraad. De vier leden van de partijen nemen samen met een voorzitter en dienst-assistent plaats aan één tafel. De voorzitter en zijn assistent vertegenwoordigen geen partij. De voorzitters worden door de overheid aangewezen. Dit zijn over het algemeen werkende of gepensioneerde ambtenaren. De voorzitter waar Aykut als waarnemer aanwezig was, is bijvoorbeeld een gepensioneerde politiechef. De waarnemers zitten aan een andere tafel. Meestal is dat schuin tegenover de tafel van de kiesraad zodat ze de raad en de stemmers goed in de gaten kunnen houden.

DE VOORBEREIDING

De stembussen worden meestal geplaatst in grote gebouwen zoals een school. In de school waar Tulay aanwezig was, waren misschien wel 50 stembussen. In elk lokaal werd er één stembus geplaatst. Elk stembus is voorzien van een nummer. Het nummer van de stembus moet overeenkomen met het nummer op de voorgeprintte kiezerslijst. De kiesraad weet op voorhand hoeveel stemmers er zijn. De YSK stuurt unieke stemenveloppen, welke voorzien zijn van een logo en stempel van het district, en blanco stembiljetten. De kiesraad moet, voordat de stemmers binnenstromen, alle stemenveloppen en stembiljetten ‘stemklaar’ maken. De kiesraad waar Tulay aan deelnam was binnen een uur klaar met het stemklaar maken.

Hoe worden stemenveloppen en stembiljetten stemklaar gemaakt? Als eerst moet de kiesraad alle stemenveloppen en stembiljetten tellen. Het aantal stemenveloppen en stembiljetten moeten overeenkomen met het aantal dat op de kiezerslijst vermeld staan. Zijn er meer stemenveloppen en stembiljetten geleverd dan nodig? Dan worden de overtollige stemenveloppen en stembiljetten apart gezet en genotuleerd. Ieder lid dient een handtekening te zetten onder de notulen. Vervolgens worden alle stemenveloppen en stembiljetten (op de achterzijde) één voor één gestempeld door de kiesraad. Elk stemenvelop of stembiljet dient één keer gestempeld te worden.

HOE WORDT ER GESTEMD?

De kiesgerechtigden moeten zich kunnen legitimeren. Als zijn of haar naam op de kiezerslijst voorkomt, krijgt hij van één van de leden een envelop, stembiljet en een stempel. De kiesgerechtigde moet zijn stem volgens de protocollen in het stemhokje uitbrengen. Het stembiljet dient in het stemhokje in de envelop gestopt te worden. Vervolgens dient men de stemenvelop in de stembus te deponeren. Tot slot levert men de stempel in en zet een handtekening achter de naam.

Tot zover de details over het stemmen. De YSK heeft tot in detail nagedacht zodat de stemmingen gezond kunnen verlopen. Is het desondanks mogelijk dat er gesjoemeld kan worden met stemmen of dat de stemmingen verkeerd verlopen? Aykut zegt dat het nagenoeg onmogelijk is om te sjoemelen met stemmen. Er zijn leden aanwezig van vier verschillende partijen, een onafhankelijk voorzitter en waarnemers. Sjoemelen met stemmen is alleen mogelijk als alle betrokkenen met z’n allen besluiten om ten gunste van één partij te sjoemelen. Aykut denkt dat er zelfs diep in het zuid-oosten van Turkije, waar de Nationalistische partij MHP ondervertegenwoordigd is, nagenoeg onmogelijk is met de stemmen te sjoemelen. Wat wel mogelijk is, is dat de leden van de kiesraad er samen een potje van maken. Hoe kan men er een potje van maken? Als je een stemmer met ongestempelde stemenvelop of stembiljet naar het stemhok stuurt, kun je het voor hem of voor haar verprutsen. Heeft de stemmer geen verantwoordelijkheid? Tja, eigenlijk wel. Stemmers dienen hun stemenvelop en stembiljet te checken. Maar wie doet dat? Tulay zegt dat er bij hun één oplettende stemmer een ongestempeld stembiljet meekreeg. Deze werd gelijk vervangen door een gestempelde stembiljet.

HOE WORD ER GETELD?

Het aantal handtekeningen dient overeen te komen met het aantal stemenveloppen in de stembus. Bij Aykut en Tulay klopten de handtekeningen en de uitgebrachte stemmen als een bus. Stel dat een persoon heeft gestemd maar geen handtekening heeft gezet omdat de kiesraad niet oplette of lag te slapen. Dan is zijn stem in feite ongeldig. Omdat de stembussen gedurende de volksstemming gesloten blijven, kan men er ook niet meer bij. De kiesraad dient deze fout te notuleren en als de telling begint, gelijk te corrigeren. Hoe geschiedt de correctie? De voorzitter vist lukraak een stemenvelop uit de stembus en zet deze opzij. Hij doet dit totdat het aantal handtekeningen overeenkomen met het aantal stemenveloppen.
Stel dat er méér stemenveloppen getroffen worden dan handtekeningen op de kiezerslijst. Dan volgt weer dezelfde procedure als hierboven geschreven. Het aantal handtekeningen moeten gelijk zijn aan de stemenveloppen.

WAT KAN ER NOG MEER VERKEERD GAAN?

Stel dat een stemenvelop meer dan één keer is gestempeld door de kiesraad. Dan kan de voorzitter het aan leden voorleggen om de envelop ongeopend opzij te leggen en ongeldig verklaren of in overleg met de leden van de kiesraad toch geldig verklaren en te openen. Uiteraard wordt dit genotuleerd. De kiesraad kan tot hier haar initiatief gebruiken. Stel dat een stembiljet niet bestempeld is door de kiesraad. Dan is dit in feite, ondanks dat er eerlijk is gestemd, een ongeldige stem. De YSK heeft alle ongestempelde stembiljetten op de avond van het referendum alsnog goed laten keuren om de stemmer niet te duperen. Hoewel de stemmer attent dient te zijn en zijn of haar stembiljet hoort te controleren op een stempel, durven zowel de leiders van de politieke partijen als de Hogere Kiesraad voor Stemmingen (YSK) de schuld niet in de schoenen van de stemmer te schuiven.

De leider van de Republikeinse Volkspartij houdt voet bij stuk en wil een herstemming. De regerende AK-partij legt zich neer bij de uitspraak van de YSK.

Tot slot vraag ik aan Aykut hoe het mogelijk is dat er zoveel ongestempelde stembiljetten zijn. Hij denkt dat de leden van de Republikeinse Volkspartij CHP de stembiljetten “Opzettelijk niet hebben gestempeld” zodat ze “Een excuus hadden om in beroep te gaan als ze verliezen“. Zo is het ook gebeurd. De republikeinen zouden volgens Aykut geen bezwaar hebben op de uitslag als ze hadden gewonnen.

Ik wacht met spanning af wat de YSK met het bezwaar van CHP gaat doen. Komt er een herstemming?